Cô giáo vùng cao “đánh thức” những phòng STEM

Từ cô giáo Sinh học đến “thuyền trưởng” đội Robotics

Cô Đỗ Thị Hương Trà hiện là Tổ phó chuyên môn Tổ Hóa - Sinh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ STEM, Trường THPT Chuyên Cao Bằng. Nhưng hành trình đưa cô đến với Robotics lại bắt đầu bằng một câu chuyện khá đặc biệt: cả cô và trò đều gần như chưa có nhiều kiến thức về lĩnh vực này.

Năm 2022, khi sân chơi robot VEX mở ra những cơ hội mới, cô Trà cùng học sinh quyết định thử sức. Ở một tỉnh miền núi biên giới, điều kiện tiếp cận công nghệ còn hạn chế, lựa chọn ấy đồng nghĩa với việc thầy trò phải tự tìm hướng đi. Họ xem video, đọc tài liệu tiếng Anh, tham gia các khóa tập huấn, chủ động kết nối với những người có kinh nghiệm, cùng nhau học từ những thao tác cơ bản nhất.

Từ những ngày đầu ấy, Đội Robotics 11 Cao Bằng dần trưởng thành. Năm học 2022-2023, Đội giành 3 giải cấp quốc gia và lần đầu tham dự VEX Robotics World Championship tại Hoa Kỳ, tranh tài cùng hơn 3.000 đội đến từ hơn 60 quốc gia. Một năm sau, Đội giành giải Excellence Award và giải Vô địch Liên minh tại vòng quốc gia, xếp hạng 49 thế giới ở phần thi kỹ năng. Đến năm 2025, tại vòng chung kết thế giới VEX Robotics ở Hoa Kỳ, thầy trò Cao Bằng tiếp tục mang về giải Judges Award và STEM Advocacy Challenge.

Đằng sau những giải thưởng, với cô Trà, điều quan trọng hơn cả là sự thay đổi của học sinh. Những em từng e dè trước công nghệ dần có thể lập trình, thiết kế robot, thuyết trình và tranh biện bằng tiếng Anh. Đặc biệt, cô chủ động khuyến khích nữ sinh đảm nhiệm những vị trí kỹ thuật, từ lắp ráp, lập trình đến thiết kế giải thuật và lãnh đạo nhóm.

Cũng từ Đội Robotics 11, STEM dần bước ra khỏi phạm vi một câu lạc bộ. Cô trò tổ chức các hoạt động trải nghiệm, “Robot đường phố”, ngày hội STEM và chia sẻ kiến thức cho học sinh ở nhiều địa bàn. Năm 2025, cô Trà cùng đoàn công tác của ngành giáo dục Cao Bằng tham gia chương trình tập huấn STEM và Robotics cho cán bộ quản lý, giáo viên tại 4 tỉnh Nam Lào.

Khi phòng STEM trở thành một “phòng nghiên cứu” thực thụ

Hành trình ấy được tiếp thêm động lực khi Trường THPT Chuyên Cao Bằng được PETROVIETNAM tài trợ phòng STEM Innovation.

Nếu trước đây, nhiều ý tưởng bị giới hạn bởi điều kiện cơ sở vật chất, phòng STEM đã tạo ra một không gian thực hành chuyên nghiệp với các bộ kit VEX V5 hiện đại, sa bàn thi đấu tiêu chuẩn. Học sinh có thể lắp ráp cơ khí, tối ưu cảm biến, thử nghiệm thuật toán điều khiển thường xuyên. Các dự án sinh học thực nghiệm cũng có không gian phù hợp để lưu trữ và theo dõi mẫu vật.

Theo cô Trà, phòng học hiện đại mới chỉ là điểm khởi đầu. Bài toán tiếp theo là làm thế nào để học sinh có thể sử dụng, đồng thời bảo đảm hàng loạt thiết bị, linh kiện và dụng cụ được quản lý hiệu quả.

Từ thực tế ấy, cô chủ động xây dựng hệ thống quản trị Lab, gồm thẻ Tool Tag và bảng điều hành trực quan. Thay vì mọi việc đều phụ thuộc vào giáo viên, hệ thống giúp xác định học sinh nào đang sử dụng thiết bị nào, việc mượn - trả ra sao và trách nhiệm của từng thành viên.

Điều cô Trà hướng tới không đơn thuần là quản lý tài sản, mà là hình thành “văn hóa chủ sở hữu”. Với cơ chế “My Tool, My Responsibility”, học sinh phải đối soát khi giao nhận, chịu trách nhiệm với dụng cụ mình sử dụng và cùng nhau bảo quản tài sản chung. Qua đó, phòng STEM dần vận hành như một phòng nghiên cứu thực thụ, nơi học sinh được thỏa sức sáng tạo, đồng thời rèn luyện tính kỷ luật và tinh thần trách nhiệm.

Giải pháp này sau đó được cô Trà chia sẻ tại Hội thảo trực tuyến STEM Innovation PETROVIETNAM. Từ kinh nghiệm của một phòng STEM ở Cao Bằng, mô hình quản trị Lab trở thành một gợi ý để các giáo viên tham khảo trong quá trình tổ chức, khai thác phòng học tại trường mình.

Năm 2026, cô Trà tham gia chương trình STEM Innovation PETROVIETNAM với vai trò báo cáo viên, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn tới hàng trăm giáo viên trên cả nước.

Để những phòng STEM thực sự “sống”

Câu chuyện của cô Đỗ Thị Hương Trà cũng cho thấy ý nghĩa của chương trình STEM Innovation PETROVIETNAM ở một chiều sâu khác. Theo đó, giá trị của một phòng STEM không dừng ở số lượng máy móc, bộ kit hay những trang thiết bị hiện đại được trao tặng. Giá trị ấy được nhân lên khi có những giáo viên tâm huyết, những học sinh được trao quyền để sáng tạo và những mô hình hay tiếp tục được chia sẻ.

Phòng STEM đã trở thành nơi học sinh thử nghiệm robot, thực hiện các dự án khoa học, làm việc theo nhóm và chuẩn bị cho những sân chơi lớn. Nhưng từ chính không gian ấy, cô Trà đặt ra yêu cầu cao hơn: học sinh phải biết cách vận hành phòng Lab, giữ gìn thiết bị và chịu trách nhiệm với tài sản chung. Phòng STEM vì thế đồng thời trở thành môi trường rèn luyện tác phong làm việc khoa học.

Đó cũng là mạch nối với hành trình nhiều năm của cô giáo vùng cao. Trước khi có một phòng STEM hiện đại, cô và học trò từng phải tự tìm tài liệu, tự học và tận dụng từng điều kiện để bước vào Robotics. Khi điều kiện tốt hơn được tạo dựng, cô tiếp tục tìm cách khai thác hiệu quả nguồn lực, đồng thời mở rộng cơ hội học tập đến nhiều học sinh hơn.

Từ năm 2022 đến nay, những học trò của cô đã 3 năm liên tiếp bước ra sân chơi VEX Robotics thế giới. Có em trưởng thành từ Robotics để tiếp tục theo đuổi khoa học máy tính, nghiên cứu khoa học và những môi trường giáo dục chất lượng cao.

Không dừng lại ở đó, cô Trà còn trực tiếp giảng dạy khóa Robotics trực tuyến cho hơn 1.000 học sinh trên toàn quốc, với mong muốn mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ đến học sinh ở những địa phương còn khó khăn.

Từ một cô giáo Sinh học tự học Robotics đến người dẫn dắt học trò vùng cao vươn ra thế giới, từ người sử dụng phòng STEM đến người tự thiết kế hệ thống quản trị để phòng học vận hành hiệu quả, hành trình của cô Đỗ Thị Hương Trà cho thấy một điều giản dị: thiết bị có thể tạo ra điều kiện, nhưng người thầy mới là người biến điều kiện ấy thành cơ hội cho học sinh.

Và khi những phòng STEM Innovation do PETROVIETNAM tài trợ được vận hành bởi những giáo viên như cô Trà, giá trị của chương trình không dừng lại phía sau cánh cửa một phòng học. Từ đó có thể hình thành những đội Robotics, những dự án khoa học, những học sinh dám bước ra khỏi giới hạn của bản thân và một cộng đồng giáo viên sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm để tri thức tiếp tục được lan tỏa.