Lời giải nào cho bài toán năng lượng trong không gian liên kết vùng Đà Nẵng - Quảng Ngãi?
Kỳ 2 - Kiến tạo nền tảng năng lượng cho liên kết vùng
Nền tảng hiện hữu tại chuỗi giá trị vùng
Tại tỉnh Quảng Ngãi, với rất nhiều nỗ lực, địa phương đã đưa Dung Quất từ một vùng cát trắng từng bước trở thành trung tâm công nghiệp, năng lượng, cảng biển và dịch vụ kỹ thuật quan trọng của miền Trung. Trung tâm của quá trình chuyển đổi ấy là Nhà máy Lọc dầu (NMLD) Dung Quất. Trên địa bàn cả nước, NMLD Dung Quất là một trong số ít những dự án đã tạo ra tác động mạnh mẽ, góp phần thay đổi cơ cấu kinh tế của một địa phương và định hình lại không gian công nghiệp của cả khu vực. NMLD Dung Quất do Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR, đơn vị thành viên của PETROVIETNAM) quản lý, vận hành.
Năm 2025, NMLD Dung Quất sản xuất hơn 7,9 triệu tấn sản phẩm các loại, đạt tổng doanh thu trên 142 nghìn tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hơn 4,54 nghìn tỷ đồng và nộp ngân sách nhà nước khoảng 14,25 nghìn tỷ đồng. Nhà máy duy trì công suất bình quân quy đổi khoảng 120% công suất thiết kế, đáp ứng khoảng 30% nhu cầu xăng dầu trong nước.
Xét trong tư duy liên kết vùng, giá trị của NMLD Dung Quất còn nằm ở hệ sinh thái được hình thành xung quanh nhà máy. Đó là hệ thống cảng biển, kho chứa, vận tải, cơ khí, bảo dưỡng, kiểm định, xây lắp, cung ứng vật tư, dịch vụ kỹ thuật và đào tạo nhân lực. Hoạt động ổn định của nhà máy tạo ra một thị trường đủ lớn để các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ hậu cần phát triển, qua đó nâng cao năng lực sản xuất của toàn Khu kinh tế Dung Quất.
Dự án Nâng cấp, mở rộng NMLD Dung Quất vì vậy có ý nghĩa vượt ra khỏi phạm vi gia tăng công suất cho một nhà máy. Với định hướng nâng công suất chế biến lên 171.000 thùng/ngày, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng tỷ trọng sản phẩm hóa dầu, dự án có thể mở ra giai đoạn phát triển mới: từ lọc dầu sang lọc hóa dầu, từ sản xuất nhiên liệu sang hình thành một tổ hợp công nghiệp - năng lượng tích hợp.
Khi đó, Dung Quất sẽ trở thành điểm hội tụ của các chuỗi giá trị dầu thô, khí, LNG, hóa dầu, nhiên liệu mới, công nghiệp xanh và dịch vụ kỹ thuật. Đà Nẵng với lợi thế về tài chính, khu thương mại tự do, cảng biển, sân bay, công nghệ cao và nguồn nhân lực, có thể đảm nhiệm phần dịch vụ, đổi mới sáng tạo và kết nối thị trường của trung tâm này.
Từ LNG Hòa Ninh đến chuỗi khí - điện Cá Voi Xanh
Hệ sinh thái PETROVIETNAM trải dài từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí đến công nghiệp khí, sản xuất điện, cơ khí, xây lắp và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao. Nếu NMLD Dung Quất là nền tảng đang vận hành tại không gian liên kết Đà Nẵng - Quảng Ngãi thì năng lực, kinh nghiệm của PETROVIETNAM trong tổ chức đồng bộ chuỗi phát triển năng lượng là nguồn lực quan trọng, tạo động lực cho sự phát triển của khu vực trong tương lai.
Tính đến hiện tại, PETROVIETNAM là đơn vị đầu tiên phát triển mô hình kết nối tương đối hoàn chỉnh, từ nhập khẩu nhiên liệu, kho cảng, tái hóa khí, vận chuyển đến phát điện, với chuỗi LNG Thị Vải - Nhà máy điện khí Nhơn Trạch 3 và 4. Và Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power, đơn vị thành viên của PETROVIETNAM) là doanh nghiệp duy nhất tại Việt Nam có kinh nghiệm vận hành thực tế các nhà máy điện khí LNG.
Thành phố đã kiến nghị chuyển dự án từ danh mục nguồn điện dự phòng sang triển khai chính thức. Ông Lê Bá Quý - Giám đốc Ban Quản lý Dự án Điện, Chi nhánh PV Power cho biết: “Điện khí LNG có những đặc thù khác với nhiều nguồn điện truyền thống. LNG là nhiên liệu nhập khẩu, giá thành chịu tác động của thị trường quốc tế, chi phí vận chuyển, tỷ giá... Trong khi đó, các dự án điện khí LNG thường có tổng mức đầu tư lớn, vòng đời dài, đòi hỏi nguồn vốn dài hạn và khả năng dự báo tương đối ổn định về dòng tiền. Do đó, đối với các dự án LNG, nếu áp dụng mô hình tài trợ, yêu cầu về hợp đồng mua bán điện dài hạn là vấn đề then chốt. Đây là những kinh nghiệm thực tiễn quan trọng để TP Đà Nẵng tham khảo trong quá trình triển khai dự án điện khí LNG này".
Nếu LNG Hòa Ninh hướng tới đáp ứng nhu cầu nguồn điện trong tương lai gần của Đà Nẵng, thì chuỗi khí - điện Cá Voi Xanh có tầm vóc lớn hơn. Đây không chỉ là cụm nhà máy điện khí mà là một chuỗi dự án công nghiệp - năng lượng hoàn chỉnh, từ khai thác khí ngoài khơi, đưa khí vào bờ, xử lý, vận chuyển, phát điện và có thể mở rộng sang chế biến sâu, hóa dầu.
Khi NMLD Dung Quất được nâng cấp, LNG Hòa Ninh được triển khai và dòng khí Cá Voi Xanh được đưa vào bờ, không gian liên kết kinh tế Đà Nẵng - Quảng Ngãi sẽ có điều kiện hình thành một trục công nghiệp - năng lượng liên hoàn. PETROVIETNAM có thể trở thành sợi dây kết nối các mắt xích về nhiên liệu, hạ tầng, công nghệ và vận hành. Trong không gian ấy, vị thế của PETROVIETNAM không chỉ nằm ở những công trình Tập đoàn đang sở hữu, mà còn ở năng lực kiến tạo các chuỗi công nghiệp - năng lượng lớn, tạo nền tảng cho một cực tăng trưởng mới của miền Trung - không gian liên kết kinh tế Đà Nẵng - Quảng Ngãi.