Kết nối lợi thế vùng, hình thành chuỗi giá trị cho các trung tâm năng lượng tái tạo

Phát huy lợi thế riêng, kết nối thành một mạng lưới

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thịnh, có thể nghiên cứu hình thành 3 cụm trung tâm chính tại Bắc Bộ, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ. Đây không nên là ba mô hình hoàn toàn độc lập, mà là một mạng lưới bổ trợ cho nhau, trong đó mỗi khu vực đảm nhận những chức năng phù hợp với lợi thế về tài nguyên, công nghiệp, công nghệ và nguồn nhân lực.

Trong cấu trúc này, vùng Nam Trung Bộ có thể đảm nhiệm vai trò phát triển nguồn NLTT nhờ lợi thế nổi bật về tài nguyên và không gian kinh tế biển. Khánh Hòa (vùng Nam Trung Bộ) và Lâm Đồng (vùng Tây Nguyên) có điều kiện thuận lợi về bức xạ mặt trời, chế độ gió và đã hình thành nhiều dự án NLTT.

Cùng với đó, Khánh Hòa, Gia Lai cũng có lợi thế về kinh tế biển, cảng biển, dịch vụ hàng hải và nguồn nhân lực phục vụ các hoạt động trên biển. Từ những điều kiện này, theo PGS.TS Nguyễn Văn Thịnh, khu vực biển Ninh Thuận cũ (nay thuộc tỉnh Khánh Hòa) và khu vực biển Bình Thuận cũ (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng) có thể được định hướng trở thành một trong những địa bàn trọng điểm, tập trung vào điện gió, điện mặt trời và năng lượng biển; đồng thời phát triển các dịch vụ khảo sát, thiết kế, xây dựng, vận hành và bảo dưỡng công trình năng lượng.

Về dài hạn, khi hạ tầng và thị trường đáp ứng yêu cầu, khu vực này có thể mở rộng sang hydrogen xanh, nhiên liệu xanh và các ngành công nghiệp sử dụng NLTT.

Điều đáng lưu ý, theo vị chuyên gia, một trung tâm NLTT không nên chỉ được nhìn nhận như nơi sản xuất và cung cấp điện. Quan trọng hơn, đây cần là nơi hình thành hệ sinh thái công nghiệp và dịch vụ, kết nối tài nguyên năng lượng với công nghiệp, cảng biển, logistics, nghiên cứu và đào tạo nhân lực.

Nếu Nam Trung Bộ phát huy lợi thế tài nguyên, Đông Nam Bộ lại có thế mạnh rõ nét về nền tảng công nghiệp, cảng biển, logistics, doanh nghiệp và năng lực chế tạo. TP Hồ Chí Minh có hệ sinh thái công nghiệp, dầu khí, cơ khí và dịch vụ kỹ thuật phát triển; trong khi TP Đồng Nai có thế mạnh về công nghiệp chế tạo, sản xuất thiết bị và mạng lưới doanh nghiệp phụ trợ.

Trên cơ sở đó, khu vực TP Hồ Chí Minh và TP Đồng Nai có thể được định hướng phát triển trung tâm công nghiệp - dịch vụ NLTT Nam Bộ, tập trung vào chế tạo, lắp ráp, cung ứng vật tư, vận hành và bảo dưỡng thiết bị. Lợi thế về cảng biển và logistics cũng có thể hỗ trợ các dự án điện gió ngoài khơi và chuỗi cung ứng thiết bị.

Về lâu dài, trung tâm có thể trở thành đầu mối công nghiệp và dịch vụ NLTT, kết nối doanh nghiệp trong nước với các nhà cung cấp công nghệ quốc tế, đồng thời thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ và nâng cao tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị NLTT.

Trong khi đó, Bắc Bộ có thể phát huy thế mạnh về cơ khí chế tạo, điện - điện tử, tự động hóa và nguồn nhân lực kỹ thuật. Hà Nội tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao; trong khi, TP Hải Phòng và TP Quảng Ninh có thế mạnh về công nghiệp, cảng biển, logistics, cơ khí và chế tạo. Đây là nền tảng thuận lợi để phát triển các hoạt động nghiên cứu, thiết kế và dịch vụ kỹ thuật cho ngành NLTT.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thịnh, về dài hạn, khu vực này có thể trở thành đầu mối nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển công nghệ NLTT, cung cấp giải pháp và nguồn nhân lực cho các trung tâm ở Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, qua đó tạo ra sự phân công và liên kết giữa các vùng.

Từ nguồn năng lượng đến động lực tăng trưởng mới

Một trong những điểm được chuyên gia lưu ý là cần có lộ trình phù hợp, thay vì phát triển đồng thời tất cả các chức năng ngay từ giai đoạn đầu. Trước mắt, các trung tâm nên tập trung vào những lĩnh vực Việt Nam đã có nhu cầu và năng lực nhất định, như phát triển dự án, khảo sát, thiết kế, xây dựng, vận hành, bảo dưỡng và từng bước nâng cao năng lực chế tạo trong nước.

Ở giai đoạn tiếp theo, trọng tâm có thể chuyển sang hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo thiết bị, phát triển dự án, xây dựng, vận hành đến dịch vụ sau đầu tư. Khi quy mô thị trường và năng lực công nghệ đạt mức phù hợp, các trung tâm có thể mở rộng sang hydrogen xanh, lưu trữ năng lượng và các công nghệ năng lượng biển.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Thịnh, khi đi vào hoạt động, các trung tâm NLTT có thể tạo tác động tích cực không chỉ đối với ngành năng lượng mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế.

Trước hết, các trung tâm góp phần bổ sung nguồn năng lượng sạch, đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng và đa dạng hóa nguồn cung. Nhưng tác động lớn hơn có thể đến từ khả năng hình thành chuỗi công nghiệp và dịch vụ NLTT trong nước, từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo thiết bị đến xây dựng, vận hành và bảo dưỡng.

Quá trình này không chỉ tạo thêm giá trị gia tăng và việc làm mà còn mở rộng thị trường cho doanh nghiệp trong nước. Về dài hạn, các trung tâm có thể trở thành nền tảng để phát triển những ngành công nghiệp và dịch vụ mới như lưu trữ năng lượng, hydrogen xanh và năng lượng biển.

Nếu được liên kết giữa các vùng, các trung tâm sẽ không chỉ bổ sung nguồn điện mà còn có thể tạo thành một hệ sinh thái NLTT, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực của ngành năng lượng Việt Nam.