Từ "đêm lịch sử" đến mái nhà chung

Gặp những “người hùng” áo đỏ

Chúng tôi có mặt tại Nhà máy Thủy điện Nậm Nơn (xã Tương Dương, tỉnh Nghệ An) vào một ngày nắng đổ lửa. Đón chúng tôi là anh Đoàn Xuân Trường, Phó Giám đốc Công ty CP Thủy điện Hủa Na. Vóc người nhỏ nhắn, săn chắc, quê gốc ở Hải Dương (cũ), anh Trường khiến người ta liên tưởng đến một thợ sơn tràng dũng cảm và hiếu khách. Anh hào hứng kể về những đổi thay của Nậm Nơn, sau gần 2 năm về với Hủa Na...

Người đàn ông từng nhiều năm gắn bó với những con nước sông Nậm Nơn nói rằng, làm thủy điện, ai cũng quen với mưa lũ, quen với những đêm trắng trực bão lũ, nhưng có những ký ức không thể nào quên. Rồi anh nhắc đến đêm 24-7-2025 - một đêm mà những người làm thủy điện Hủa Na vẫn gọi là “đêm lịch sử”.

Trước đó ít ngày, hoàn lưu bão số 3 Wipha gây mưa lớn kéo dài trên diện rộng. Nước từ thượng nguồn đổ về mỗi lúc một lớn, dâng vượt cao trình thiết kế an toàn của Nhà máy Thủy điện Nậm Nơn. Theo tính toán, đây là tình huống có xác suất 5.000 năm mới xuất hiện một lần.

Rạng sáng hôm ấy, lưu lượng nước đổ về nhà máy lên tới 12.800m³ mỗi giây. Nước xả qua công trình hơn 4.000m³ mỗi giây, cộng với ảnh hưởng dềnh nước từ công trình phía hạ lưu khiến khu vực nhà máy bị ngập khoảng 0,7m. Nếu nước tràn vào khu vực trung tâm điều khiển, toàn bộ hệ thống sẽ tê liệt. Thiệt hại khi ấy không chỉ là máy móc, thiết bị hay hàng chục, hàng trăm tỉ đồng, mà còn là sự an toàn của cả một công trình.

Thực ra, ngay trước khi cơn bão đổ bộ, Công ty CP Thủy điện Hủa Na đã điều động thêm lực lượng từ Hủa Na sang Nậm Nơn (cách khoảng 150km), triển khai các phương án phòng chống thiên tai theo phương châm “4 tại chỗ”. Nhưng khi nước bắt đầu tràn vào nhà máy, mọi tình huống trở nên căng thẳng hơn. Anh em đã chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất.

Áo khoác được cởi bỏ để không vướng víu khi thoát hiểm. Mỗi người chỉ mang theo một chiếc áo phao. Những chiếc thang dây được treo sẵn, phòng khi phải tìm đường thoát ra ngoài trong đêm tối và nước lũ. “Thời điểm ấy, anh em chỉ có một suy nghĩ duy nhất là phải giữ bằng được nhà máy”, anh Trường nhớ lại. Giữa lúc nước vẫn tiếp tục dâng lên, 1 trong 3 kỹ sư của nhà máy đã xuống vị trí sâu -14m so với mực nước lũ để bịt đường ống thông hơi, ngăn nước tràn vào trung tâm điều khiển.

Có lẽ, với những người làm nghề này, đó chỉ đơn giản là công việc phải làm. Nhưng với chúng tôi, họ quả thật là những “người hùng áo đỏ”. Một đêm gần như không ai chợp mắt. Người kiểm tra thiết bị, người gia cố các vị trí xung yếu, người bám trụ tại trung tâm điều khiển. Tất cả cùng chống chọi với mưa lũ, quyết giữ cho nhà máy an toàn. Đến khoảng 8 giờ sáng hôm sau, lưu lượng nước bắt đầu giảm dần.

Quản đốc Phân xưởng Vận hành - Sửa chữa Nhà máy Thủy điện Nậm Nơn Đặng Văn Hùng kể thêm, ở Hủa Na cũng như Nậm Nơn, mùa mưa lũ luôn là quãng thời gian thử thách nhất. Có những đợt mưa kéo dài, đường vào nhà máy bị sạt lở, nhiều đoạn ngập sâu, gần như bị chia cắt hoàn toàn với bên ngoài. Các tổ, đội trực tại đập tràn nhiều khi không thể về nhà máy. Lương thực, nước uống, nhu yếu phẩm phải tìm cách tiếp tế từng chút một. Nhiều hôm, anh em phải vượt mưa, vượt lũ, lưng đeo balô, tay xách gạo, rau, thịt, nước uống, lội bùn, băng rừng để mang đồ tiếp tế cho đồng nghiệp. “Nhìn nhau lúc đó chẳng khác gì thầy trò Đường Tăng đi thỉnh kinh”, anh Hùng kể.

Nhưng sau câu nói vui ấy là những ngày tháng không dễ quên. Có chuyến đi mất cả buổi mới tới nơi. Người ướt sũng, lấm đầy bùn đất, vừa gặp nhau, câu đầu tiên luôn là: “Anh em trên này ổn chứ?”. Giữa đại ngàn, giữa những ngày mưa lũ, những gùi gạo, những túi thực phẩm được chuyền tay trở thành “hậu cần đặc biệt”, giúp các cán bộ, công nhân viên yên tâm bám trụ. Và có lẽ cũng chính từ những tháng ngày cùng vượt lũ, cùng ăn ở, cùng thức trắng trong những đêm mưa rừng mà những người ở Nậm Nơn không chỉ là đồng nghiệp. Họ đã trở thành người nhà của nhau.

Theo anh Trường, trước đây Nhà máy Thủy điện Nậm Nơn do doanh nghiệp tư nhân quản lý nên từ cảnh quan, đời sống người lao động đến công tác quản lý, vận hành nhà máy đều có những khó khăn nhất định. Ngay sau khi tiếp nhận Nậm Nơn, điều đầu tiên mà Công ty CP Thủy điện Hủa Na bắt tay vào làm là câu chuyện con người.

Công ty đã kiện toàn bộ máy, thành lập Phân xưởng Vận hành - Sửa chữa Thủy điện Nậm Nơn, đồng thời điều động một số cán bộ chủ chốt từ Hủa Na sang tăng cường cho nhà máy. Việc tiếp theo là tổ chức sát hạch toàn bộ cán bộ, người lao động. Tuy nhiên, mục tiêu của đợt sát hạch không phải để thay thế nhân sự. “Quan điểm của chúng tôi là phải trân trọng người lao động hiện hữu. Không để anh em mất việc trong khi đơn vị vẫn đang cần người”, anh Trường chia sẻ.

Sau 6 tháng rà soát, đánh giá, toàn bộ cán bộ, công nhân của đơn vị cũ đều đạt yêu cầu. Công ty quyết định giữ lại 100% lao động để tiếp tục quản lý, vận hành nhà máy. Khi trở thành người của Hủa Na và Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam - CTCP (PV Power), thuộc hệ sinh thái Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM), anh em được hưởng đầy đủ các chế độ, chính sách và phúc lợi. Những băn khoăn ban đầu dần được tháo gỡ, không khí trong nhà máy cũng thay đổi từng ngày. “Anh em phấn khởi lắm. Mọi người nhanh chóng hòa nhập và cùng nhau xây dựng tinh thần đoàn kết như một gia đình”, anh Trường nói.

Bên cạnh chăm lo cho con người, Công ty CP Thủy điện Hủa Na nhanh chóng bắt tay cải tạo nhà máy. Nhiều hạng mục được đầu tư nâng cấp, sửa chữa, hoàn thiện để nâng cao hiệu suất vận hành và phát huy tối đa công suất của các tổ máy. Những thay đổi ấy dần mang lại kết quả rõ rệt. Sản lượng điện của nhà máy tăng lên qua từng năm. Và năm 2025 trở thành một dấu mốc đáng nhớ khi Nậm Nơn đạt sản lượng kỷ lục kể từ ngày đi vào vận hành.

Nơi chim én bay về

Ở Hủa Na, các cán bộ, công nhân viên quen gọi nơi mình làm việc bằng cái tên gần gũi: “Gia đình Hủa Na”. Từ các phòng, ban đến phân xưởng, mọi người coi nhau như một tập thể thống nhất. Đơn vị nào cần hỗ trợ thì các đơn vị khác sẵn sàng chia sẻ nhân lực, kinh nghiệm và cùng nhau gánh vác công việc.

Mỗi mùa sửa chữa lớn ở Nhà máy Thủy điện Hủa Na, anh em ở Nậm Nơn lại tăng cường lực lượng sang hỗ trợ. Và ngược lại, khi Hủa Na tiếp nhận Nậm Nơn, việc bảo dưỡng, sửa chữa lớn Tổ máy số 2 ngay trong năm đầu tiên cũng nhận được sự chung tay của nhiều cán bộ, kỹ sư từ Hủa Na. “Có việc là anh em cùng làm, không phân biệt người ở Hủa Na hay Nậm Nơn”, anh Trường nói.

Để anh em ở hai nhà máy hiểu nhau hơn, công ty thường xuyên bố trí cán bộ, công nhân luân phiên làm việc giữa hai đơn vị. Những cuộc giao ban của công ty được tổ chức luân phiên tại Hủa Na, Nậm Nơn hoặc văn phòng công ty. Ngoài công việc, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao hay những chuyến đi về nguồn cũng được duy trì đều đặn. Có người làm việc với nhau nhiều năm, cũng có những người chỉ sau vài chuyến công tác đã trở nên thân thiết. Từ những bữa cơm tập thể, những trận bóng đá, những lần cùng trực ca hay cùng vượt qua mùa mưa lũ, sự gắn bó cứ thế được vun đắp từng ngày.

Ở nơi mà nhiều người phải xa gia đình hàng trăm cây số, chính tình đồng nghiệp, coi nhau như người nhà ấy đã trở thành chỗ dựa tinh thần. Có lẽ vì thế mà “Gia đình Hủa Na” không chỉ là cách gọi mà trở thành nét văn hóa của những người thợ điện nơi đại ngàn - nơi mỗi người đều biết rằng, phía sau mình luôn có những đồng nghiệp sẵn sàng đồng hành, sẻ chia và cùng nhau vượt qua mọi khó khăn. Chính từ đó, văn hóa PETROVIETNAM được tiếp nối và bồi đắp.

Có một điểm rất đặc biệt là tại cả hai nhà máy Nậm Nơn và Hủa Na đều có rất nhiều chim én làm tổ. Dường như nơi đây không chỉ “đáng sống” với con người, mà là nơi “đất lành chim đậu”.

Kỹ sư Trần Hữu Công, Tổ trưởng tổ Cơ khí phân xưởng Vận hành sửa chữa kể, mấy năm trước, khi một vài chú chim én về làm tổ tại nóc nhà máy, anh em hầu như không ai để ý, rồi số lượng chim ngày một nhiều. Mỗi sáng, khi bắt đầu ca trực, tiếng chim ríu ran đã trở thành một phần quen thuộc của nhà máy. Anh em công nhân từng lên tận nóc nhà máy để kiểm tra xem tổ chim có ảnh hưởng đến công trình hay không. Vị trí nào có nguy cơ mất an toàn thì xử lý, còn lại đều được giữ nguyên.

Có lẽ, chính những cánh én là câu trả lời rõ ràng nhất cho câu chuyện về một nhà máy xanh giữa đại ngàn. Bởi chim én vốn rất nhạy cảm với môi trường sống. Chúng chỉ ở lại những nơi bình yên, trong lành và an toàn.

Cũng theo anh Công, nhìn đàn én kéo về mỗi năm một đông, các cán bộ, kỹ sư thấy vui lây. “Có lẽ do chúng thấy ở đây yên bình nên mới ở lại. Mình thì cũng vậy thôi. Gắn bó lâu rồi, giờ bảo đi nơi khác lại thấy nhớ cái tiếng máy, nhớ con suối, nhớ cả những đêm mưa lũ”. Giữa núi rừng heo hút, những con người ở đây đã cùng nhau biến nơi từng chỉ có tiếng nước và tiếng máy thành một nơi đáng sống. Có lẽ vì thế mà những cánh chim én đã chọn bay về, rồi ở lại.

Rời Nghệ An, chúng tôi vẫn nhớ mãi tiếng chim én ríu ran dưới mái nhà máy và nụ cười của những người thợ điện nơi đại ngàn. Có lẽ, điều làm nên sức sống của Thủy điện Hủa Na không chỉ là những con đập, những tổ máy hay những con số sản lượng kỷ lục, mà chính là tình người được vun đắp qua năm tháng.