Tổng thầu FSO/FPSO: Mắt xích tự chủ hạ tầng chiến lược của PETROVIETNAM

Trong cấu trúc hạ tầng dầu khí hiện đại, các kho nổi chứa, xử lý và xuất dầu thô (FSO/FPSO) được ví như những pháo đài công nghệ, những nhà máy lọc dầu thu nhỏ hoạt động bền bỉ giữa đại dương. Ý nghĩa chiến lược của các kho nổi nằm ở khả năng giải quyết bài toán cốt lõi của công nghiệp khai thác thượng nguồn: tiếp nhận, xử lý sơ bộ, lưu trữ ổn định và xuất bán dầu thô trực tiếp từ các mỏ ngầm, tạo cầu nối logistics từ lòng biển sâu đến thị trường tiêu thụ toàn cầu, từ đó bảo đảm tính liên tục cho sản lượng khai thác quốc gia.

Đối với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM), việc làm chủ lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao và đòi hỏi nguồn vốn đầu tư khổng lồ này cũng chính là thước đo cho năng lực nội sinh và vị thế dẫn dắt của ngành công nghiệp năng lượng/ dầu khí Việt Nam.

Các lực lượng FSO/FPSO chủ lực của PETROVIETNAM

Khả năng triển khai FSO/FPSO của PETROVIETNAM được bồi đắp qua thực tiễn khai thác mỏ, quản lý phương tiện hàng hải và thực hiện các công trình biển. Đến nay, sự phát triển lớn mạnh của lĩnh vực này gắn liền với chiến lược chuyên nghiệp hóa sâu sắc thông qua các đơn vị chủ lực của Tập đoàn.

Nhắc đến lĩnh vực FSO/FPSO tại Việt Nam, không thể không ghi nhận vai trò tiên phong của Liên doanh Việt – Nga Vietsovpetro. Trong hành trình khai phá và đưa dòng dầu Bạch Hổ vào bờ, Vietsovpetro đã từng bước gây dựng đội ngũ, quy trình và kinh nghiệm quản lý, vận hành các trạm rót dầu không bến. Nền tảng ấy về sau tiếp tục được mở rộng sang vận hành FPSO với hệ thống xử lý công nghệ phức tạp hơn, đóng góp những kinh nghiệm đầu tiên và quan trọng cho quá trình làm chủ FSO/FPSO của PETROVIETNAM.

Song, trong hơn 15 năm trở lại đây, PTSC là đơn vị duy nhất trong PETROVIETNAM tiếp tục tham gia các dự án FSO/FPSO mới. Qua mỗi thế hệ công trình, phạm vi tham gia của PTSC ngày càng được mở rộng: từ O&M sang đầu tư, thu xếp vốn, sở hữu tài sản, tổng thầu EPCI/EPCIC và quản lý chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp không chỉ tham gia các công đoạn của dự án mà còn hình thành khả năng tổ chức toàn bộ quá trình từ khi tài sản còn nằm trong phương án đầu tư, qua thiết kế và thi công, đến khi đưa vào khai thác và tiếp tục chịu trách nhiệm về hiệu quả vận hành trong nhiều năm sau đó.

Hành trình mở rộng vai trò trong chuỗi FSO/FPSO

Lĩnh vực FSO/FPSO của PTSC hình thành vào đầu những năm 2000, khi doanh nghiệp tìm hướng phát triển những dịch vụ có hàm lượng kỹ thuật và giá trị cao hơn các lĩnh vực truyền thống. Khởi đầu là dịch vụ vận hành, bảo dưỡng (O&M) cho FPSO Ruby Princess tại mỏ Hồng Ngọc; sau đó mở rộng sang mô hình hợp tác đầu tư với các đối tác quốc tế, như FSO MV12, FSO Orkid hay FPSO Ruby II. Những dự án này giúp PTSC tích lũy năng lực thu xếp tài chính, quản trị liên doanh ở nước ngoài, tổ chức nhân sự và cung cấp O&M theo các chuẩn mực quốc tế.

Bước tiến mạnh mẽ trong lĩnh vực này đến vào năm 2013, khi FSO PTSC Biển Đông 01 được đưa vào phục vụ cụm mỏ Hải Thạch – Mộc Tinh, đánh dấu lần đầu PTSC đầu tư và tổ chức thực hiện một dự án đóng mới kho nổi ở quy mô lớn. Đây là giai đoạn đội ngũ PTSC bắt đầu tiếp cận đầy đủ hơn với quản lý thiết kế, mua sắm, đóng tàu, lắp đặt hệ thống neo và chuẩn bị vận hành dài hạn.

Một năm sau, PTSC tiếp tục phát triển chuỗi năng lực sang FPSO thông qua dự án FPSO PTSC Lam Sơn, được hoán cải từ tàu chở dầu và tích hợp hệ thống xử lý công nghệ, một bài toán phức tạp hơn so với phạm vi FSO trước đó. Dự án đòi hỏi khả năng kiểm soát hàng nghìn giao diện giữa thân tàu, hệ thống công nghệ, điện – điều khiển, turret và mooring, đường ống, thiết bị xuất sản phẩm, hệ thống an toàn, tiện ích và các công trình ngoài khơi liên quan. Đây chính là lĩnh vực mà kinh nghiệm tổng thầu EPCI/EPCIC của PTSC tạo ra lợi thế khác biệt.

Giai đoạn 2015 - 2016, năng lực chế tạo phục vụ FPSO của PTSC được kiểm chứng tại thị trường quốc tế. Trong dự án FPSO cho mỏ OCTP ngoài khơi Ghana, PTSC M&C chế tạo 06 module topside theo các tiêu chuẩn kỹ thuật và quản lý chất lượng khắt khe của ENI, tập đoàn năng lượng hàng đầu nước Ý. Tuy đây chưa phải một hợp đồng phát triển FPSO hoàn chỉnh, nhưng đã giúp đội ngũ PTSC tích lũy kinh nghiệm về chế tạo module công nghệ, quản lý giao diện và phối hợp với chuỗi nhà thầu quốc tế, tạo tiền đề rất lớn cho các dự án FPSO trong tương lai.

Đến năm 2020, FSO Golden Star được đưa vào khai thác tại mỏ Sao Vàng – Đại Nguyệt. Qua dự án hoán cải và cung cấp kho nổi này, PTSC tiếp tục củng cố khả năng kết hợp đầu tư, EPCI và O&M trong một chu kỳ trách nhiệm kéo dài cùng đời mỏ.

Dấu mốc làm chủ EPCI

Đến thời điểm hiện tại, FSO PTSC Lạc Đà Vàng là dấu mốc mới nhất trong năng lực tổng thầu EPCI của PETROVIETNAM trong lĩnh vực FSO/FPSO. Tại dự án này, PTSC đồng thời tham gia đầu tư, giữ vai trò chủ sở hữu và trực tiếp tổ chức thực hiện hợp đồng EPCI, bao quát từ thiết kế, mua sắm, đóng mới, tích hợp hệ thống đến vận chuyển và lắp đặt FSO ngoài khơi. Phạm vi trách nhiệm đó là kết quả của quá trình tích lũy qua nhiều dự án, PTSC từng bước mở rộng vai trò trong công tác thu xếp vốn, kỹ thuật, mua sắm, quản lý thi công, tích hợp hệ thống, giám sát an toàn, chất lượng, tiến độ và chi phí.

Trong quá trình thực hiện, PTSC chịu trách nhiệm tích hợp thân vỏ, hệ thống Turret & Mooring, các hệ thống hàng hải, điện và điều khiển với phương án vận chuyển, lắp đặt, đấu nối và chạy thử (hook-up and commissioning). Trong đó, POS – đơn vị thành viên của PTSC – thực hiện cả hợp đồng chế tạo Turret & Mooring và hợp đồng vận chuyển, lắp đặt FSO. Các hạng mục tích hợp, kỹ thuật cao cùng phần chiến dịch thi công ngoài khơi được đưa vào chuỗi thực hiện nội bộ, giúp PTSC kiểm soát tốt hơn giao diện, tiến độ và chất lượng, đồng thời tăng hàm lượng công việc thực hiện trong nước.

Thực hiện EPCI cũng đòi hỏi PTSC phải làm chủ toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt là nhận diện sớm các thiết bị có thời gian chế tạo dài, kiểm soát chặt chẽ các mốc chế tạo, giao hàng và điều phối xuyên suốt giữa thiết kế, mua sắm, thi công, vận chuyển, lắp đặt và chạy thử. Nhờ đó, các điểm nghẽn được xử lý kịp thời, hạn chế rủi ro ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Đặc biệt, tại mỏ Lạc Đà Vàng, bên cạnh vai trò tổng thầu EPCI kho nổi FSO, PTSC còn đồng thời tham gia các hạng mục trọng yếu của dự án phát triển mỏ, gồm giàn công nghệ, hệ thống đường ống, vận chuyển – lắp đặt ngoài khơi, hook-up, commissioning và chuẩn bị vận hành. Điều này cho phép PTSC tích hợp nhiều gói thầu thành một chuỗi đồng bộ, kiểm soát các giao diện và tiến độ chung hướng tới mục tiêu First Oil. Quan trọng hơn cả, trong dự án này vai trò của đội ngũ chuyên gia, kỹ sư Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc. Nếu như ở thời điểm đóng mới FSO PTSC Biển Đông 01, nhiều vị trí chủ chốt trong ban quản lý dự án còn nằm trong tay các chuyên gia nước ngoài, thì đến nay, các vị trí ấy đã do các chuyên gia, kỹ sư người Việt của PTSC đảm nhiệm.

Từ sức bật của FSO PTSC Lạc Đà Vàng, vị thế của PTSC tiếp tục được củng cố khi liên doanh PTSC SEA tiếp nhận hợp đồng cung cấp, cho thuê và vận hành một FSO đóng mới có sức chứa tới 350.000 thùng condensate. Hợp đồng có thời hạn ban đầu khoảng 14 năm, kèm quyền gia hạn từng năm trong tối đa chín năm tiếp theo. Đây là dự án FSO thứ hai được hai bên cùng triển khai trong vòng chưa đầy một năm, sau FSO PTSC Lạc Đà Vàng.

Giải bài toán thu xếp vốn – năng lực của một tổng thầu EPC tích hợp

Một bài toán quan trọng ít được nhìn thấy đằng sau một dự án FSO/FPSO trị giá hàng trăm triệu USD, đó là việc ai sẽ đầu tư, nguồn vốn được huy động như thế nào, dòng tiền nào bảo đảm khả năng hoàn vốn và rủi ro được phân bổ ra sao trong suốt vòng đời dự án.

Với loại hình dự án này, năng lực thu xếp thể hiện ở khả năng xây dựng một phương án tài chính có tính khả thi, kết hợp vốn chủ sở hữu với nguồn vốn huy động từ các định chế tài chính quốc tế. Cấu trúc vốn hợp lý giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và bảo đảm nguồn lực triển khai các dự án FSO/FPSO phục vụ phát triển mỏ trong nước..

Từ những dự án FSO MV12, FSO Orkid, FPSO Ruby II đến FSO PTSC Biển Đông 01, FPSO PTSC Lam Sơn, FSO Golden Star và gần đây là FSO PTSC Lạc Đà Vàng, FSO Lô B, PTSC đã chuyển mình từ đơn vị cung cấp dịch vụ sang nhà đầu tư và đồng sở hữu tài sản, tích lũy kinh nghiệm xây dựng mô hình thương mại và tài chính cho các hợp đồng có thời hạn hàng chục năm.

Quá trình này cũng giúp PTSC hình thành kinh nghiệm quản trị liên doanh với các đối tác quốc tế; tích lũy khả năng lựa chọn và hợp tác với các đối tác chiến lược; xây dựng mô hình dòng tiền trên cơ sở hợp đồng thuê dài hạn; tổ chức nguồn vốn cho giai đoạn đầu tư; đồng thời phân bổ các rủi ro về EPCI, tiến độ, vận hành và tài chính giữa các bên tham gia. Đây là năng lực đặc biệt quan trọng đối với các dự án FSO/FPSO có quy mô vốn lớn.

Quan trọng hơn, PTSC đã chứng minh được khả năng phát triển năng lực tài chính đồng bộ với năng lực kỹ thuật. EPCI, O&M và hợp đồng thuê dài hạn chính là những cấu phần làm tăng tính khả thi của phương án đầu tư. Khi một doanh nghiệp vừa có khả năng tổ chức thực hiện công trình, vừa tham gia sở hữu và tiếp tục vận hành tài sản sau khi hoàn thành, trách nhiệm đối với dự án được duy trì xuyên suốt.

O&M – bảo đảm hiệu quả dài hạn của tài sản

Nếu thu xếp vốn quyết định một dự án có đủ điều kiện để hình thành và EPCI quyết định công trình có được hoàn thành đúng yêu cầu hay không, thì O&M quyết định khả năng tạo ra giá trị của FSO/FPSO trong 10, 15 hay 20 năm tiếp theo. Với hơn hai thập kỷ tích lũy kinh nghiệm, PTSC đã hình thành đội ngũ có khả năng kiểm soát đồng thời các hệ thống công nghệ, hàng hải, neo giữ, điện – điều khiển, an toàn và tính toàn vẹn của tài sản nổi.

Đến năm 2025, các FSO/FPSO do PTSC sở hữu và vận hành đều đạt uptime từ 98,90% đến 99,89%; riêng FSO Golden Star, FSO PTSC Biển Đông 01 và FSO PPS 01 đạt uptime 100%. Chỉ số này phản ánh khả năng duy trì hoạt động liên tục của phương tiện trong môi trường ngoài khơi – đóng góp trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của FPSO/FSO và của chính mỏ dầu khí.

Năng lực O&M của PTSC còn được hỗ trợ bởi hệ sinh thái dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi, gồm căn cứ cảng, tàu dịch vụ, logistics, bảo dưỡng – sửa chữa, vận chuyển và lắp đặt, hook-up & commissioning, khảo sát và dịch vụ kỹ thuật dưới biển. Quan trọng hơn, kinh nghiệm tích lũy trong quá trình vận hành được chuyển lại thành dữ liệu đầu vào cho khâu thiết kế: lựa chọn thiết bị, bố trí không gian bảo dưỡng, thiết lập hệ thống dự phòng và chuẩn bị phụ tùng cho các dự án mới. O&M, vì vậy vừa bảo đảm hiệu quả của tài sản hiện hữu, vừa giúp nâng cao chất lượng EPCI ở thế hệ công trình tiếp theo.

Khi đầu tư, thu xếp vốn, EPCI và O&M được kết nối trong cùng một chuỗi trách nhiệm, năng lực của PTSC đã được mở rộng tiến tới quản trị toàn bộ vòng đời tài sản gắn với hiệu quả chung của dự án phát triển mỏ. Đối với PETROVIETNAM, sự trưởng thành này đã hoàn thiện một mắt xích quan trọng trong chuỗi phát triển và khai thác các mỏ dầu khí ngoài khơi. Tập đoàn ngày càng chủ động trong lựa chọn phương án công trình nổi, tổ chức thực hiện dự án, kiểm soát tiến độ đưa mỏ vào khai thác và tối ưu hiệu quả vận hành trong suốt vòng đời tài sản.

Quan trọng hơn, từ thực tiễn, PETROVIETNAM đã hình thành một chu trình tích lũy năng lực liên tục: kinh nghiệm vận hành được đưa trở lại quá trình thiết kế và đầu tư; kinh nghiệm thực hiện dự án trở thành nền tảng cho các công trình tiếp theo; đội ngũ, quy trình và chuỗi cung ứng trong nước trưởng thành qua từng thế hệ công trình. Đây chính là nền tảng để Tập đoàn nâng cao mức độ tự chủ, gia tăng hàm lượng giá trị kỹ thuật và tri thức công nghiệp trong nước, đồng thời tạo nền tảng để năng lực FSO/FPSO Việt Nam tiến xa hơn trên biển lớn./.