Hydro trắng: Tiềm năng trong hành trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam

Tại Diễn đàn “Năng lượng hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải” do Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam, Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) và Viện Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh tổ chức ngày 29/7/2026 tại Hà Nội, TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam đã có bài trình bày chuyên sâu về “Cơ hội và tiềm năng hydro tự nhiên ở Việt Nam”.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, trong bối cảnh hydro xanh, hydro xanh lam và hydro xám đang được nghiên cứu, phát triển mạnh nhằm phục vụ quá trình chuyển dịch năng lượng, hydro tự nhiên đang nổi lên như một hướng đi tiềm năng với khả năng tạo ra bước đột phá mới cho ngành năng lượng sạch, mở ra cơ hội chiến lược cho các quốc gia trong việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, giảm phát thải carbon và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế năng lượng bền vững.

Hydro tự nhiên - nguồn năng lượng mới trong kỷ nguyên trung hòa carbon

TS Nguyễn Quốc Thập cho biết, nhu cầu sử dụng hydro trên thế giới được dự báo sẽ tăng mạnh trong những thập kỷ tới, với tốc độ tăng trưởng khoảng 6,5%/năm trong giai đoạn 2022-2035. Nhu cầu tăng mạnh được dự báo sẽ mở ra một thị trường lớn cho các hoạt động nghiên cứu, đầu tư và phát triển các công nghệ liên quan đến hydro.

Hiện nay, phần lớn hydro trên thế giới được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch. Hydro xám sử dụng khí tự nhiên thông qua công nghệ cải tạo hơi nước có ưu điểm về chi phí thấp nhưng phát sinh lượng lớn khí CO₂. Hydro xanh lam kết hợp sản xuất từ khí tự nhiên với công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon (CCS) giúp giảm phát thải nhưng chi phí cao hơn. Trong khi đó, hydro xanh lá được tạo ra từ quá trình điện phân nước sử dụng năng lượng tái tạo có lợi thế về môi trường nhưng vẫn gặp hạn chế do chi phí sản xuất cao.

So với các loại hydro trên, hydro tự nhiên được đánh giá có ưu thế về chi phí. Theo TS Nguyễn Quốc Thập, chi phí sản xuất hydro trắng có thể chỉ khoảng 1 USD/kg, thấp hơn đáng kể so với nhiều phương án sản xuất hydro nhân tạo hiện nay.

Trên thế giới, hydro tự nhiên đã được phát hiện tại nhiều quốc gia như Mali, Pháp, Canada, Australia và Mỹ. Trong đó, Mali là quốc gia đầu tiên khai thác hydro tự nhiên ở quy mô nhỏ để phát điện phục vụ cộng đồng.

Tại Canada, một số kết quả thăm dò cho thấy tiềm năng đáng chú ý. Cụ thể, tại Saskatchewan, giếng khoan thăm dò ghi nhận hàm lượng hydro lên tới 28,7%. Đáng chú ý, doanh nghiệp Việt Nam là Tập đoàn Bitexco có công ty liên kết tham gia một dự án hydro tự nhiên tại Canada, cho thấy sự quan tâm bước đầu của doanh nghiệp Việt Nam đối với lĩnh vực mới này.

Tại Pháp, các nghiên cứu tại khu vực Lorraine ghi nhận hàm lượng hydro tăng theo độ sâu, trong đó giếng khoan PTH-2 đạt 36,1% hydro ở độ sâu 2.242m và lên tới 49,6% ở độ sâu 2.426m.

Những kết quả này đang thúc đẩy nhiều quốc gia tăng tốc nghiên cứu, tìm kiếm và đánh giá khả năng thương mại hóa nguồn năng lượng được ví như “vàng trắng” trong lòng đất.

Việt Nam có tiềm năng nhưng cần sớm nghiên cứu, xây dựng hành lang phát triển

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, với đặc điểm địa chất phức tạp, Việt Nam được đánh giá có những điều kiện thuận lợi để hình thành và lưu giữ hydro tự nhiên. Một số khu vực có tiềm năng gồm Tây Bắc với các thành tạo đá biến chất, đá siêu mafic; khu vực Trường Sơn - miền Trung với hoạt động kiến tạo, núi lửa cổ và hệ thống suối nước nóng; các khu vực đồng bằng ven biển với các tầng đá trầm tích có khả năng trở thành tầng chứa và tầng chắn.

Tuy nhiên, Việt Nam hiện mới chỉ dừng ở giai đoạn nghiên cứu, trao đổi khoa học về khả năng tồn tại nguồn hydro tự nhiên, chưa có chương trình điều tra cơ bản hoặc dự án thăm dò chuyên sâu.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, quá trình tìm kiếm hydro trắng có nhiều điểm tương đồng với hoạt động tìm kiếm, thăm dò dầu khí. Các bước cơ bản gồm phân tích dữ liệu địa chất, khảo sát cấu trúc dưới lòng đất, thu thập dữ liệu địa chấn 2D, 3D, khoan thăm dò, đánh giá trữ lượng và tiến tới khai thác thương mại. Điểm khác biệt là đối tượng tìm kiếm không còn là dầu khí mà là những hệ thống địa chất có khả năng hình thành, lưu giữ hydro.

Để khai phá tiềm năng này, Việt Nam cần sớm triển khai các chương trình điều tra cơ bản, nghiên cứu địa chất chuyên sâu, thực hiện các dự án khoan thử nghiệm, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế nhằm tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước.

Liên quan đến định hướng chính sách, TS Nguyễn Quốc Thập cho rằng Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen của Việt Nam hiện nay chủ yếu tập trung vào các loại hydro sản xuất từ công nghệ nhân tạo, trong khi hydro trắng chưa được đề cập đầy đủ. Vì vậy, cần sớm nghiên cứu, bổ sung hydro tự nhiên vào định hướng phát triển năng lượng mới, xây dựng cơ chế chính sách phù hợp để không bỏ lỡ cơ hội trong cuộc cách mạng năng lượng toàn cầu.

Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Đặng Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương) cho biết, sau khi Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen được ban hành, Bộ Công Thương đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, tổ chức quốc tế và các đơn vị liên quan để triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu. Nhận thức về hydrogen trong thời gian qua đã có sự thay đổi rõ rệt, với sự tham gia của nhiều viện nghiên cứu, trường đại học và các chuyên gia trong nước. Đây là tiền đề quan trọng để tiếp tục nghiên cứu và phát triển lĩnh vực này trong giai đoạn tiếp theo.

Về hydro trắng, Bộ Công Thương đã bước đầu đưa vào định hướng nghiên cứu trong lĩnh vực tìm kiếm, thăm dò và khai thác các nguồn năng lượng mới.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ ưu tiên triển khai các hoạt động điều tra cơ bản nhằm đánh giá tiềm năng nguồn tài nguyên hydro trắng tại Việt Nam, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế chính sách để tạo nền tảng phát triển ngành hydrogen.

Cùng với đó, Bộ Công Thương đang phối hợp với các tổ chức quốc tế như GIZ triển khai các chương trình hỗ trợ về nghiên cứu công nghệ, phát triển sản phẩm, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực hydrogen.

Hydro trắng vẫn là lĩnh vực mới, còn nhiều ẩn số cần được giải mã. Tuy nhiên, với tiềm năng địa chất và xu hướng phát triển năng lượng toàn cầu, việc nghiên cứu, chuẩn bị từ sớm có thể giúp Việt Nam nắm bắt cơ hội hình thành một ngành công nghiệp năng lượng mới, bổ sung thêm một nguồn năng lượng sạch cho tương lai.