Thế giới làm gì để giảm thiểu tác động từ các "cú sốc" năng lượng?
Theo ông Đoàn Tiến Quyết - Chuyên gia cao cấp của Viện Dầu khí Việt Nam (VPI), trong bối cảnh địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, điều quan trọng không chỉ là nhận diện rủi ro mà cần có giải pháp quản trị hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động và tận dụng cơ hội.
Ông cho biết, đầu năm 2026, căng thẳng quân sự tại Trung Đông đã tác động mạnh đến thị trường dầu khí toàn cầu. Chỉ trong khoảng 3-4 tuần, giá dầu thô và các sản phẩm xăng dầu tăng rất nhanh, thậm chí giá một số sản phẩm chế biến tăng mạnh hơn cả dầu thô. Điều này cho thấy thị trường năng lượng thế giới rất nhạy cảm.
Trung Đông hiện chiếm khoảng 40% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ bất ổn nào tại khu vực này đều có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng và kinh tế thế giới. Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu khí, khí đốt và hệ thống lọc hóa dầu khiến nguồn cung bị gián đoạn, hoạt động vận chuyển qua các tuyến hàng hải trọng yếu bị đình trệ, hàng trăm tàu dầu phải neo chờ, làm gia tăng chi phí logistics và bảo hiểm.
Trước những "cú sốc" này, nhiều quốc gia đã nhanh chóng triển khai các biện pháp ứng phó. Các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đồng loạt xả kho dự trữ dầu để bình ổn thị trường. Nhật Bản là một trong những quốc gia có khả năng ứng phó tốt nhờ duy trì lượng dự trữ dầu lớn hơn nhiều so với mức tối thiểu. Một số nước xuất khẩu dầu như Nga điều chỉnh hoạt động xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu trong nước, trong khi nhiều quốc gia Đông Nam Á áp dụng chính sách trợ giá nhiên liệu nhằm giảm thiểu tác động đến người dân và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, xu hướng chuyển dịch sang nhiên liệu sạch cũng được đẩy mạnh. Indonesia và Brazil là hai quốc gia có thế mạnh về nhiên liệu sinh học đã gia tăng sử dụng diesel sinh học B50 nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu, qua đó nâng cao khả năng chống chịu trước các "cú sốc" từ thị trường năng lượng quốc tế.
Đối với Việt Nam, ông Quyết cho biết, đợt biến động giá dầu đầu năm 2026 đã tạo áp lực lớn đối với công tác điều hành thị trường xăng dầu. Trong thời gian ngắn, cơ quan quản lý phải nhiều lần điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu nhằm bám sát diễn biến thị trường thế giới. Đồng thời, các nhà máy lọc dầu trong nước được huy động vận hành ở công suất cao nhằm bảo đảm nguồn cung, góp phần ổn định thị trường nội địa.
Theo ông Quyết, biến động giá năng lượng không chỉ tác động đến chi phí nhiên liệu mà còn lan sang toàn bộ nền kinh tế. Giá dầu tăng 10% có thể khiến lạm phát tăng thêm khoảng 0,3-0,5 điểm phần trăm; kéo theo chi phí vận tải, logistics và sản xuất tăng cao, ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP, ngân sách nhà nước và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia buộc phải sử dụng ngân sách để trợ giá, giảm thuế hoặc hỗ trợ doanh nghiệp nhằm hạn chế tác động tiêu cực.
Từ những bài học thực tiễn, ông Đoàn Tiến Quyết cho rằng, Việt Nam cần ưu tiên đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, tránh phụ thuộc vào một khu vực hoặc một thị trường. Đồng thời, cần sớm xây dựng và nâng cao năng lực dự trữ năng lượng quốc gia, tăng cường ngoại giao năng lượng nhằm bảo đảm nguồn cung trong các tình huống khẩn cấp, đồng thời thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, tiết kiệm năng lượng và phát triển thị trường năng lượng minh bạch, ổn định. Đây sẽ là những giải pháp quan trọng giúp nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các "cú sốc" địa chính trị và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.